Ο αόρατος σύμμαχος του καρκίνου

emousa02
Nov 21, 2020
7 min read

Updated: Dec 22, 2020

Οι επιπτώσεις που προκαλεί η ατμοσφαιρική ρύπανση στην υγεία

Της Χριστίνας Μιχαήλ

Ο καρκίνος του πνεύμονα, από το 1985, αποτελεί τον πιο κοινό παγκοσμίως καρκίνο, τόσο στις επιπτώσεις που προκαλεί, όσο και στα μεγάλα νούμερα θνησιμότητας του.

Κάθε χρόνο σε όλο τον κόσμο κατά μέσο όρο, ανακαλύπτονται περίπου 2.094 εκατομμύρια καινούργιες περιπτώσεις και προκαλούνται 1,8 εκατομμύρια θάνατοι, εξαιτίας του καρκίνου στον πνεύμονα.

Σύμφωνα με το GLOBOCAN (Global Cancer Observatory), ο καρκίνος του πνεύμονα αντιπροσώπευε το 11,6% όλων των τύπων καρκίνου. Δυστυχώς όμως, ανήκει στην κατηγορία καρκίνων που δεν είναι κλινικά εμφανείς έως ότου φτάσουν σε προχωρημένο στάδιο. Ως εκ τούτου, πάνω από το 75% των ανθρώπων που πάσχουν από καρκίνο του πνεύμονα διαγιγνώσκονται όταν η νόσος είναι προχωρημένη ή μεταστατική και πλέον δεν μένουν πολλές πιθανότητες περίθαλψης.

Οι κυριότεροι παράγοντες που προκαλούν τον καρκίνο του πνεύμονα είναι οι εξής:

Το κάπνισμα:

Το κάπνισμα είναι το κυριότερο αίτιο και ευθύνεται σχεδόν για το 85% των κακοηθών νεοπλασμάτων του πνεύμονα. Ο καπνός του τσιγάρου περιέχει πολλές καρκινογόνες ουσίες, που αλλοιώνουν το χαρακτήρα των κυττάρων, τα οποία με το πέρασμα του χρόνου μπορούν να μετατραπούν σε καρκινικά κύτταρα. Άλλες μορφές χρήσης καπνού, όπως το κάπνισμα πούρων, πίπας και ηλεκτρικών τσιγάρων, έχουν επίσης συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα. Ωστόσο, ο κίνδυνος γι' αυτές είναι ασθενέστερος από ό, τι με το κάπνισμα τσιγάρων. Όσο αφορά τους παθητικούς καπνιστές, έχουν αυξημένο κίνδυνο κατά 20% έως 30% να παρουσιάσουν καρκίνο του πνεύμονα.

Οι γενετικοί παράγοντες:

Τα άτομα με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου και ειδικά τα άτομα που έχουν συγγένεια πρώτου βαθμού με πάσχοντες από καρκίνο του πνεύμονα, διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να προσβληθούν από τον καρκίνο του πνεύμονα. Αυτό έχει να κάνει με την κληρονομικότητα και την μετάδοση γονιδίων χαμηλής διείσδυσης και υψηλής συχνότητας που εμπλέκονται στην απορρόφηση καρκινογόνων ουσιών στον πνευμονικό ιστό.

Η διατροφή:

Οι διατροφικοί παράγοντες συμβάλλουν στον κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα, ιδιαίτερα αν υπάρχει έλλειψη στις βιταμίνες Α, Β και στην καροτίνη. Τα συγκεκριμένα φυτικά συστατικά έχουν αποδειχθεί ότι είναι προστατευτικά κατά του καρκίνου του πνεύμονα και με την έλλειψη τους υπάρχουν πιο πολλές πιθανότητες για προσβολή από την ασθένεια.

Οι μολύνσεις/λοιμώξεις:

Οι μολύνσεις και οι λοιμώξεις αποτελούν επίσης ένα αιτιολογικό παράγοντα στον καρκίνο του πνεύμονα, αν και πολλοί δεν είναι σίγουροι για την συσχέτιση της. Για παράδειγμα κάποιες μολύνσεις, όπως ιδιαίτερα ο ιός ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας (HIV) δημιουργούν στο σώμα ογκογόνους ιούς που προσβάλλουν τα βρογχοσωματίδια και καλλιεργούν τον καρκίνο στους πνεύμονες.

Η ακτινοβολία:

Η συχνή έκθεση σε ακτινοβολία προκαλεί καρκίνο του πνεύμονα, είτε αυτή χρησιμοποιείται για ιατρικούς σκοπούς, είτε στον επαγγελματικό τομέα.

Η ατμοσφαιρική ρύπανση:

Άτομα που ζουν σε μεγάλες πόλεις με υψηλή ατμοσφαιρική ρύπανση έχουν περισσότερες πιθανότητες να προσβληθούν με τον καρκίνο του πνεύμονα. Τα μικροσωματίδια και οι ψεκασμοί θείου, τα οποία ελκύονται από τα καυσαέρια αυξάνουν τον κίνδυνο για καρκίνο.

Τα επαγγέλματα:

Κάποια επαγγέλματα τους οποίους το περιβάλλον παράγει/περιλαμβάνει καρκινογόνες ουσίες έχουν αυξημένες πιθανότητες για καρκίνο του πνεύμονα. Ιδιαίτερα τα επαγγέλματα που σχετίζονται με συστατικά όπως ο αμίαντος, το βηρύλλιο, το κάδμιο, οι χλωρομεθυλαιθέρες, το χρώμιο, το νικέλιο, το ραδόνιο, το πυρίτιο και το χλωριούχο βινύλιο. Τόσο το περιβάλλον εργασίας, όσο και ο αέρας που υπάρχει εν ώρα εργασίας, δημιουργούν καρκινικά κύτταρα στους πνευμονικούς ιστούς του ανθρώπου.

Αυτοί ήταν οι κυριότεροι λόγοι που μπορούν να προκαλέσουν και να επιδεινώσουν τον καρκίνο του πνεύμονα. Πιο κάτω, φαίνεται ο βαθμός κατά τον οποίο ο κάθε παράγοντας ξεχωριστά αυξάνει τις πιθανότητες για προσβολή από τον καρκίνο του πνεύμονα.

Το μεγαλύτερο ποσοστό κατέχει, όπως είναι αναμενόμενο, το κάπνισμα, με ποσοστό της τάξης του 80%, αφού αποτελεί ένα καθημερινό φαινόμενο και είναι το κύριο αίτιο προσβολής από τον καρκίνο.

Εκείνο που κάνει εντύπωση όμως, είναι ο επόμενος παράγοντας, η ατμοσφαιρική ρύπανση, με ποσοστό 40%.

Γενικά η μόλυνση της ατμόσφαιρας έχει γίνει ένα παγκόσμιο πρόβλημα, δεδομένου του τρέχοντος συγκλονιστικού ρυθμού παγκοσμιοποίησης και της εκβιομηχάνισης.

Η ατμοσφαιρική μόλυνση μπορεί να δημιουργηθεί λόγω των χημικών εκθέσεων, δηλαδή, από τις βιομηχανικές χημικές ουσίες και τα επιβλαβή φυτοφάρμακα ή αφλατοξίνη που υπάρχουν κυρίως σε εργασιακούς χώρους.

Χωρίζεται στην υπαίθρια/εξωτερική και στην εσωτερική ατμοσφαιρική ρύπανση.

Κατά την υπαίθρια ατμοσφαιρική ρύπανση, πολλοί ατμοσφαιρικοί ρύποι απελευθερώνονται στον αέρα από ορυχεία και άλλες βιομηχανίες, καθώς και από αστικούς χώρους αποβλήτων και οικιακή καύση. Όσον αφορά την εσωτερική ατμοσφαιρική ρύπανση, παράγεται από την οικιακή χρήση, δηλαδή μέσω της καύσης άνθρακα μέσα στο σπίτι για θέρμανση ή μαγείρεμα.

Η μόλυνση των σωματιδίων στον εξωτερικό αέρα που αναπνέουμε, όπως αυτή που προέρχεται από την εξάτμιση των οχημάτων, τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με άνθρακα και άλλες βιομηχανικές πηγές, μπορεί να προκαλέσει καρκίνο του πνεύμονα.

Η ρύπανση των σωματιδίων αυξάνει τον κίνδυνο πρόωρου θανάτου, καρδιακών παθήσεων και κρίσεων άσθματος και μπορεί επίσης να επηρεάσει την ανάπτυξη και τη λειτουργία των πνευμόνων, ενώ η εσωτερική ατμοσφαιρική ρύπανση, όπως από το ραδόνιο, μπορεί να προκαλέσει καρκίνο του πνεύμονα.

Έχει παρατηρηθεί ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση συμβάλλει σε πολλές ασθένειες στον κόσμο και αυξάνει τις πιθανότητες για θάνατο από κάποιες συγκεκριμένες ασθένειες.

Με βάση τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η ατμοσφαιρική ρύπανση προκαλεί ένα μεγάλο ποσοστό θανάτων στις πιο συνηθισμένες παθήσεις, που ξεπερνά το 20%.

Για να υπολογιστεί ο δείκτης της ποιότητας του αέρα (AQI), γίνεται μέτρηση των σωματιδίων PM2.5 και PM10, του όζοντος ( O3 ), του διοξείδιο του θείου (SO2 ), το βενζο-a-πυρένιο (BaP), το νιτρικό ανιόν (NO3) και το μονοξείδιο του άνθρακα (CO).

Με βάση αυτή τη μέτρηση υπολογίζεται η έκθεση του πληθυσμού στην ατμοσφαιρική ρύπανση.

Όσο αφορά την περίπτωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρουσιάζεται πιο κάτω το ποσοστό του πληθυσμού που αναπνέει την ατμοσφαιρική ρύπανση και τα επίπεδα επιρροής του.

Κατά τις οδηγίες του ΠΟΥ, τα ποσοστά έκθεσης που έχει ο μέσος Ευρωπαίος άνθρωπος σε μολυσμένα σωματίδια του αέρα, υπερβαίνουν τα επιλεγμένα νομικά πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όσο πιο πολύ εκτεθειμένα είναι τα άτομα στους ατμοσφαιρικούς ρύπους, τόσο μεγαλύτερο ρίσκο διατρέχουν για να επηρεαστεί η υγεία τους. Γιατί όμως είναι τόσο επικίνδυνοι οι ατμοσφαιρικοί ρύποι;

Ουσιαστικά, η ρύπανση των σωματιδίων της ατμόσφαιρας είναι ένα μείγμα μικροσκοπικών στερεών και υγρών σωματιδίων που πλανώνται στον αέρα και περιλαμβάνουν έναν αριθμό συστατικών όπως οξέα, οργανικές χημικές ουσίες, μέταλλα, σωματίδια εδάφους και σκόνης.

Αυτά τα σωματίδια αποτελούν ένα μικρό κλάσμα της διαμέτρου μιας ανθρώπινης τρίχας και είναι πολύ πιο μικρά από έναν κόκκο άμμου. Το μικροσκοπικό τους μέγεθος και οι διαφορετικές ενώσεις σε αυτά τα σωματίδια, είναι εκείνα που επηρεάζουν την υγεία του ανθρώπου και τα κάνουν καρκινογόνα.

Ενώ η εισπνοή μεγαλύτερων σε μέγεθος σωματιδίων ρύπανσης μπορεί να είναι επιβλαβής για την υγεία, η εισπνοή αυτών των πολύ μικρότερων σωματιδίων είναι ακόμα πιο επικίνδυνη.

Αναλυτικότερα, αν και τα μεγαλύτερα σωματίδια μπορούν να ερεθίσουν τα μάτια, τη μύτη και το λαιμό, η φυσική άμυνα του ανθρώπινου οργανισμού (όπως ο βήχας και το φτέρνισμα) τα αποβάλλουν από το σώμα. Αντίθετα, τα μικρότερα σωματίδια παγιδεύονται βαθιά στους πνεύμονες και μπορούν ακόμη και να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος, προκαλώντας σοβαρές βλάβες στην υγεία.

Η συντριπτική πλειοψηφία της σκόνης από τις εξορυκτικές εργασίες, περιλαμβάνει χονδροειδή σωματίδια και σωματίδια μεγαλύτερα από τα PM10, που δημιουργούνται από φυσικές δραστηριότητες, όπως μηχανική διαταραχή των υλικών πετρωμάτων του εδάφους από φτυάρι, μπουλντόζα, ανατινάξεις και οχήματα σε χωματόδρομους.

Λεπτά σωματίδια από την εξάτμιση των οχημάτων και τον κινητό εξοπλισμό, παράγονται επίσης σε περιοχές ορυχείων και μεταλλείων, κατά την διαδικασία εξόρυξης. Αυτά έπειτα, μεταφέρονται παντού με την βοήθεια του ανέμου.

Ως εκ τούτου, τα επαγγέλματα που έχουν στενή επαφή με αυτά τα σωματίδια, είναι εκείνα που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο.

Σε μια έρευνα που έκανε η Εθνική Βιβλιοθήκη Ιατρικής των ΗΠΑ, διαφάνηκαν τα επαγγέλματα και οι χώροι εργασίας που διατρέχουν τον υψηλότερο κίνδυνο για να προσβληθούν από καρκίνο του πνεύμονα, λόγω του μολυσμένου ατμοσφαιρικού περιβάλλοντος στο οποίο εργάζονται.

Σε αυτούς του χώρους εργασίας, παράγονται σωματίδια γεμάτα με άνθρακα, καπνό και άλλες βλαβερές ουσίες για τους πνεύμονες.

Το πιο μεγάλο ποσοστό κατέχουν οι εργαζόμενοι που σχετίζονται με την εξόρυξη χαλκού και ψευδάργυρού με 45% πιθανότητα να διαγνωστούν με καρκίνο του πνεύμονα. Στον συγκεκριμένο χώρο εργασίας και γενικά στα επαγγέλματα εξόρυξης μετάλλων από ορυχεία, τα σωματίδια του PM10 δημιουργούνται σε μεγάλες ποσότητες και αυξάνουν τον κίνδυνο.

Παράλληλα, όπως αναφέρθηκε πριν, τα συγκεκριμένα σωματίδια μεταφέρονται με τον αέρα και μεταδίδονται σε όλη την ατμόσφαιρα. Επομένως, οι χώρες και οι περιοχές που έχουν εξορύξεις ορυχείου, διατρέχουν πιο μεγάλο κίνδυνο.

Όσο αφορά την σχέση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και τα ποσοστά καρκίνου του πνεύμονα, πάνω από το 70% των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ζουν σε αστικές περιοχές, όπου η υψηλή πυκνότητα πληθυσμού και οι οικονομικές δραστηριότητες προκαλούν υψηλά επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Αυτή η έκθεση συνδέεται με δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία, και μετέπειτα προκαλεί καρκίνο στους πνεύμονες.

Στην χρονική περίοδο μεταξύ 2013 και 2018, παρατηρείται ότι όσο ο δείκτης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης αυξανόταν, τόσο πιο πολλοί θάνατοι από καρκίνο του πνεύμονα καταγράφηκαν στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σε άλλες περιπτώσεις, καθώς ο δείκτης της ρύπανσης του αέρα υποχωρούσε, τα ποσοστά θανάτων μειώνονταν.

Το 2018, αποτέλεσε το έτος ακμής της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, με τον σχετικό δείκτη να φτάνει στο 34,1% . Την ίδια χρονιά, οι θάνατοι από καρκίνο του πνεύμονα στην Ε.Ε. αποτέλεσαν το 56,12%.

Αυτό έγινε λόγω του ότι, το 2018 το 34% των πολιτών εκτέθηκαν σε Ο3 και το 15% σε AP10 , των οποίων οι δείκτες τους υπερβαίνουν τις οριακές τιμές της Ε.Ε.. Γι’ αυτό ευθύνονται κυρίως οι εκπομπές αερίων από τα μέσα μεταφοράς, τα κτίρια, αλλά και από τη γεωργία και τη βιομηχανία

Με βάση τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, κάθε χρόνο η εξωτερική ατμοσφαιρική ρύπανση προκαλεί περίπου το 8% των καρκίνο από πνεύμονα, με 108,000 θανάτους.

Τα στερεά καύσιμα που χρησιμοποιούνται για το μαγείρεμα και για την θέρμανση και γενικά η εσωτερική ατμοσφαιρική ρύπανση, προκαλεί τον θάνατο σε περίπου 36.000 ασθενείς από καρκίνο του πνεύμονα φτάνοντας σε ποσοστό ύψους 9%.

Τέλος, ο μεταχειρισμένος καπνός, που προέρχεται από τα σωματίδια καπνού στα τσιγάρα, εκτιμάται ότι προκαλεί περίπου 21.000 θανάτους κάθε χρόνο με το ποσοστό του 11%.

Εκείνο που κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση για την μείωση των θανάτων από την ατμοσφαιρική ρύπανση, είναι να εφαρμόζει νομοθεσίες και να αναδεικνύει ποιος είναι ο σωστός δείκτης για την μέτρηση της μόλυνσης. Κάθε χρόνο ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος δημοσιεύει την ποιότητα του αέρα στην κάθε χώρα και μέσα από έρευνα που κάνει, αξιολογεί τις πολιτικές της ΕΕ για την ατμοσφαιρική ρύπανση και αναπτύσσει μακροπρόθεσμες πολιτικές για τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα στην Ευρώπη.

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν γνωρίζουν ακόμη ότι η σωματιδιακή ρύπανση είναι ένας παράγοντας κινδύνου για καρκίνο του πνεύμονα. Παρά τις εκστρατείες ενημέρωσής που κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι καθήκον του καθενός να συνδράμει προς ένα καθαρό ατμοσφαιρικό περιβάλλον και να προσέχει την υγεία του με αυτό τον τρόπο.

Εκείνο που μπορεί να κάνει ο καθένας είναι να ελέγξει την πρόβλεψη του δείκτη ποιότητας του αέρα για την επόμενη μέρα και να περιορίσει τη δραστηριότητά του εάν τα επίπεδα ρύπανσης είναι υψηλά. Επίσης συστήνεται εάν ο δείκτης είναι ψηλός, καλύτερα να αποφεύγεται η εξωτερική άσκηση για μεγάλη διάρκεια.

Επιπλέον, οφείλουμε όλοι να τηρούμε τις συμβουλές της Ευρωπαϊκής ένωσης και να λαμβάνουμε οικολογικά μέτρα που δεν βλάπτουν την ατμόσφαιρα.

Με αυτό τον τρόπο, η ποιότητα του αέρα καλυτερεύει και μειώνεται ο κίνδυνος για ανάπτυξη καρκινογόνων κυττάρων στους πνεύμονες.

Πηγές:

Ο αόρατος σύμμαχος του καρκίνου

Recent Posts

Comments